جملهوارههای موصولی تعریفی
استفاده از who, which و that
کتابچه جامع گرامر انگلیسی
جملهوارههای موصولی تعریفی: استفاده از who، which و that
تصور کنید میخواهید دوستتان را به کسی معرفی کنید. میتوانید بگویید «او مردی است» و بعد یک ویژگی مهم اضافه کنید: «او مردی است که در شرکت من کار میکند». بدون آن ویژگی اضافی، شنونده نمیداند کدام مرد را منظور شماست. این دقیقاً همان کاری است که جملهوارههای موصولی تعریفی (Defining Relative Clauses) در زبان انگلیسی انجام میدهند: آنها اطلاعات حیاتی را به اسم اضافه میکنند تا مشخص کنند دقیقاً کدام شخص یا چیز مورد نظر ماست.
در این درس از هامزابان، یاد میگیرید چگونه با استفاده از who، which و that جملهوارههای موصولی تعریفی بسازید و اطلاعات دقیقتری به جملات خود اضافه کنید.
جملهواره موصولی چیست؟
یک جملهواره موصولی (Relative Clause) بخشی از جمله است که با یک ضمیر موصولی (Relative Pronoun) شروع میشود و مانند یک صفت، اسمی را قبل از خود توصیف میکند. به این نوع جملهواره، «تعریفی» (Defining) میگویند چون بدون آن، معنی جمله ناقص میماند و مشخص نمیشود دقیقاً کدام شخص یا چیز منظور است.
فرمول پایه: اسم + ضمیر موصولی + جملهواره + بقیه جمله
بیایید یک مثال ساده ببینیم:
The woman is my teacher. آن زن معلم من است.
کدام زن؟ اطلاعات ناقص است. حالا با جملهواره موصولی:
The woman who lives next door is my teacher. آن زن که در خانه کناری زندگی میکند معلم من است.
جملهواره «who lives next door» دقیقاً مشخص میکند کدام زن منظور ماست. بدون آن، شنونده نمیداند کدام زن معلم شماست.
ضمیرهای موصولی اصلی: who، which و that
سه ضمیر موصولی که در این درس بررسی میکنیم، هر کدام کاربرد خاص خود را دارند:
| ضمیر موصولی | استفاده برای | مثال |
|---|---|---|
| who | افراد (انسانها) | The man who called you... |
| which | چیزها، حیوانات، ایدهها | The book which I bought... |
| that | هم افراد و هم چیزها | The man that called you... / The book that I bought... |
در ادامه هر کدام را با جزئیات بررسی میکنیم.
استفاده از who برای افراد
وقتی اسمی که میخواهیم توصیف کنیم یک انسان باشد (مرد، زن، کودک، دوست، معلم و غیره)، از who استفاده میکنیم. who نقش فاعلی یا مفعولی را در جملهواره موصولی بازی میکند.
who به عنوان فاعل:
وقتی who فاعل جملهواره موصولی باشد، بعد از آن مستقیماً یک فعل میآید.
The student who sits next to me is very friendly. دانشآموزی که کنار من مینشیند خیلی دوستانه است.
The doctor who treated my father works at this hospital. آن دکتری که پدرم را معالجه کرد در این بیمارستان کار میکند.
People who exercise regularly live longer. مردمی که مرتب ورزش میکنند بیشتر زندگی میکنند.
The woman who answered the phone was very polite. آن زنی که تلفن را جواب داد خیلی مؤدب بود.
I know a girl who speaks five languages. من دختری را میشناسم که پنج زبان صحبت میکند.
who به عنوان مفعول:
وقتی who مفعول جملهواره موصولی باشد، بعد از آن یک فاعل و سپس یک فعل میآید. در این حالت، who میتواند حذف شود (بعداً بیشتر توضیح میدهیم).
The person who you met yesterday is my cousin. آن شخصی که دیروز ملاقات کردی پسرخاله من است.
The singer who I admire most is from Iran. آن خوانندهای که بیشتر همه تحسینش میکنم اهل ایران است.
The teacher who we asked about the exam gave us helpful advice. آن معلمی که درباره امتحان ازش پرسیدیم مشورت مفیدی به ما داد.
استفاده از which برای چیزها
وقتی اسمی که میخواهیم توصیف کنیم یک چیز غیر انسانی باشد (کتاب، ماشین، شهر، ایده، حیوان و غیره)، از which استفاده میکنیم.
which به عنوان فاعل:
The book which is on the table belongs to me. آن کتابی که روی میز است متعلق به من است.
The car which broke down yesterday is now repaired. آن ماشینی که دیروز خراب شد حالا تعمیر شده.
The movie which won the award was directed by an Iranian filmmaker. آن فیلمی که جایزه را برد توسط یک کارگردان ایرانی ساخته شده.
The phone which costs the most isn't always the best. آن گوشیای که بیشترین قیمت را دارد همیشه بهترین نیست.
which به عنوان مفعول:
The restaurant which we visited last week was excellent. آن رستورانی که هفته قبل رفتیم عالی بود.
The laptop which I bought online arrived today. آن لپتاپی که آنلاین خریدم امروز رسید.
The song which she sang at the concert was beautiful. آن آهنگی که در کنسرت خواند زیبا بود.
استفاده از that برای افراد و چیزها
that منعطفترین ضمیر موصولی است: میتوانید هم برای افراد و هم برای چیزها از آن استفاده کنید. در زبان گفتاری (Informal English) و مکالمه روزمره، that بسیار رایج است.
that برای افراد:
The man that called you is my uncle. آن مردی که زنگ زد عموی من است.
The students that passed the exam were very happy. دانشآموزانی که در امتحان قبول شدند خیلی خوشحال بودند.
She is the person that I told you about. او همان شخصی است که دربارهاش بهت گفتم.
that برای چیزها:
The book that is on the table belongs to me. آن کتابی که روی میز است متعلق به من است.
The restaurant that we visited was excellent. آن رستورانی که رفتیم عالی بود.
The movie that I watched last night was thrilling. آن فیلمی که دیشب دیدم هیجانانگیز بود.
نکته مهم: در زبان نوشتاری رسمی (Formal English)، بسیاری از گویشوران ترجیح میدهند برای افراد از
whoو برای چیزها ازwhichاستفاده کنند. اماthatهمیشه از نظر دستوری صحیح است، مخصوصاً در مکالمه.
حذف ضمیر موصولی: چه زمانی ممکن است؟
یکی از مهمترین قوانین جملهوارههای موصولی تعریفی این است:
وقتی ضمیر موصولی نقش مفعول (Object) داشته باشد، میتوان آن را حذف کرد. اما اگر نقش فاعل (Subject) داشته باشد، نمیتوان آن را حذف کرد.
بیایید این قانون را با دقت بررسی کنیم:
حالت ۱: ضمیر موصولی فاعل است → نمیتوان حذف کرد ❌
وقتی بعد از ضمیر موصولی مستقیماً یک فعل بیاید، یعنی ضمیر موصولی فاعل است.
The man who called you is my uncle. ❌
(The man called you is my uncle. — نادرست! فعل called فاعل نمیخواهد؟)
The book which is on the table belongs to me. ❌
(The book is on the table belongs to me. — نادرست!)
The girl who speaks French lives next door. ✅ (The girl speaks French lives next door. ❌ — نادرست!)
The car which broke down is repaired now. ✅ (The car broke down is repaired now. ❌ — نادرست!)
حالت ۲: ضمیر موصولی مفعول است → میتوان حذف کرد ✅
وقتی بعد از ضمیر موصولی یک فاعل (اسم یا ضمیر) و سپس فعل بیاید، یعنی ضمیر موصولی مفعول است.
The man (who/that) you met yesterday is my uncle. ✅ The man you met yesterday is my uncle. ✅ (حذف شده)
The book (which/that) I bought was expensive. ✅ The book I bought was expensive. ✅ (حذف شده)
The restaurant (which/that) she recommended was great. ✅ The restaurant she recommended was great. ✅ (حذف شده)
The doctor (who/that) I visited gave me medicine. ✅ The doctor I visited gave me medicine. ✅ (حذف شده)
The movie (which/that) we watched was amazing. ✅ The movie we watched was amazing. ✅ (حذف شده)
| نقش ضمیر موصولی | ساختار | قابل حذف؟ |
|---|---|---|
| فاعل (Subject) | اسم + who/which/that + فعل + ... | ❌ خیر |
| مفعول (Object) | اسم + who/which/that + فاعل + فعل + ... | ✅ بله |
نکته مهم: حذف ضمیر موصولی در جملهوارههای غیرتعریفی
در این درس فقط جملهوارههای تعریفی (Defining) را بررسی کردیم. اما یک نکته مهم وجود دارد که باید بدانید:
در جملهوارههای غیرتعریفی (Non-Defining) هرگز نمیتوان ضمیر موصولی را حذف کرد، چه فاعل باشد چه مفعول.
جملهوارههای غیرتعریفی با کاما (,) از بقیه جمله جدا میشوند و اطلاعات اضافی (نه حیاتی) ارائه میدهند. مثال:
My brother, who lives in Tehran, is an engineer. ✅ برادرم، که در تهران زندگی میکند، مهندس است.
(در اینجا «who» نمیتواند حذف شود، چون جملهواره غیرتعریفی است.)
این موضوع را در درسهای پیشرفتهتر هامزابان بررسی خواهیم کرد.
مثالهای ترکیبی و واقعی
حالا بیایید جملهوارههای موصولی تعریفی را در بافتهای مختلف واقعی ببینیم:
Is this the book that you were looking for? آیا این همان کتابی است که دنبالش میگشتی؟
The people who live in this building are very friendly. مردمی که در این ساختمان زندگی میکنند خیلی دوستانه هستند.
I didn't like the movie which we saw last night. آن فیلمی که دیشب دیدیم را نپسندیدم.
She's the only person that understands me. او تنها شخصی است که مرا درک میکند.
The coffee that they serve here is always fresh. قهوهای که اینجا سرو میکنند همیشه تازه است.
اشتباهات رایج
اشتباه ۱: استفاده از what به جای that/which/who ❌
یکی از رایجترین اشتباهات زبانآموزان ایرانی، استفاده از what به جای ضمیرهای موصولی است. در فارسی ما میگوییم «چیزی که...» یا «کسی که...»، اما در انگلیسی what به معنای «the thing that» است و جایگزین ضمیر موصولی نمیشود.
❌ The book what I read was interesting. ✅ The book that I read was interesting. ✅ What I read was interesting. (در اینجا what خودش ضمیر موصولی + اسم است = the thing that)
❌ The man what called you is here. ✅ The man who called you is here.
اشتباه ۲: تکرار ضمیر مفعول ❌
وقتی ضمیر موصولی نقش مفعول دارد، بعضی از زبانآموزان یک ضمیر مفعول اضافی هم اضافه میکنند، چون در فارسی این کار را میکنیم.
❌ The man who I saw him is my uncle. ✅ The man who I saw is my uncle.
❌ The book which I bought it was expensive. ✅ The book which I bought was expensive.
دلیل: ضمیر موصولی (
who/which/that) خودش نقش مفعول را در جملهواره ایفا میکند، پس نیازی به ضمیر مفعول اضافی نیست.
اشتباه ۳: حذف ضمیر موصولیِ فاعلی ❌
همانطور که گفتیم، وقتی ضمیر موصولی فاعل باشد، نمیتوان آن را حذف کرد.
❌ The man called you is my uncle. (بدون ضمیر موصولی فاعلی) ✅ The man who/that called you is my uncle.
❌ The book is on the table belongs to me. ✅ The book which/that is on the table belongs to me.
اشتباه ۴: استفاده از which برای افراد ❌
در انگلیسی معیار، which فقط برای چیزهای غیرانسانی استفاده میشود.
❌ The teacher which I like is very kind. ✅ The teacher who/that I like is very kind.
اشتباه ۵: قرار دادن حرف اضافه قبل از that در جملهواره تعریفی ❌
در جملهوارههای تعریفی، that بعد از حرف اضافه نمیآید.
❌ The house in that I live is old. ✅ The house in which I live is old. ✅ The house that I live in is old. ✅ The house I live in is old. (حذف ضمیر موصولی)
جدول مرجع سریع
| ضمیر موصولی | استفاده برای | فاعل/مفعول | قابل حذف؟ | مثال |
|---|---|---|---|---|
| who | افراد | فاعل | ❌ | The person who called... |
| who | افراد | مفعول | ✅ | The person who I called... |
| which | چیزها | فاعل | ❌ | The car which broke down... |
| which | چیزها | مفعول | ✅ | The car which I bought... |
| that | افراد و چیزها | فاعل | ❌ | The man/book that is... |
| that | افراد و چیزها | مفعول | ✅ | The man/book that I saw... |
تمرین با مفهوم: فاعل یا مفعول؟
برای تصمیمگیری درباره حذف ضمیر موصولی، باید بتوانید تشخیص دهید آیا ضمیر موصولی فاعل است یا مفعول. تمرین زیر را انجام دهید:
جملههای زیر را بررسی کنید و مشخص کنید ضمیر موصولی فاعل است یا مفعول:
-
The girl who is standing there is my sister. → بعد از who فعل (is) آمده → ضمیر موصولی فاعل → ❌ قابل حذف نیست
-
The girl who you saw is my sister. → بعد از who فاعل (you) + فعل (saw) آمده → ضمیر موصولی مفعول → ✅ قابل حذف است
-
The phone that costs $500 is too expensive. → بعد از that فعل (costs) آمده → ضمیر موصولی فاعل → ❌ قابل حذف نیست
-
The phone that I bought costs $500. → بعد از that فاعل (I) + فعل (bought) آمده → ضمیر موصولی مفعول → ✅ قابل حذف است
-
The movie which won the prize was directed by an Iranian. → بعد از which فعل (won) آمده → ضمیر موصولی فاعل → ❌ قابل حذف نیست
نکات پیشرفتهتر
استفاده از that بعد از superlatives و اولین/آخرین
بعد از صفات عالی (Superlatives) و کلماتی مثل «first»، «last»، «only»، معمولاً از that استفاده میشود (نه which):
This is the best movie that I have ever seen. این بهترین فیلمی است که تا به حال دیدهام.
She is the only person that understands my problem. او تنها شخصی است که مشکل مرا درک میکند.
That was the first time that I visited London. آن اولین باری بود که لندن را دیدم.
He is the last student that arrived. او آخرین دانشآموزی بود که رسید.
استفاده از that بعد از all، everything، nothing و کلمات مشابه
وقتی قبل از ضمیر موصولی کلماتی مثل all، everything، nothing، something، anything بیاید، معمولاً از that استفاده میشود:
Everything that he said was true. همه چیزهایی که گفت درست بود.
I have nothing that I can give you. من هیچ چیزی ندارم که بتوانم به تو بدهم.
Is there anything that I can do? آیا چیزی هست که بتوانم انجام دهم؟
All that glitters is not gold. همه چیز که میدرخشد طلا نیست. (ضربالمثل معروف)
مقایسه who و that برای افراد
در مکالمه روزمره، who و that هر دو برای افراد قابل استفاده هستند. اما تفاوتهای ظریفی وجود دارد:
| ویژگی | who | that |
|---|---|---|
| رسمیت | رسمیتر | غیررسمیتر |
| کاربرد نوشتاری | ترجیح داده میشود | کمتر رایج |
| کاربرد گفتاری | رایج | بسیار رایج |
| بعد از صفات عالی/only | کمتر رایج | رایجتر |
| بعد از all/everyone/no one | رایج | رایجتر |
توصیه: در مکالمه هر دو را راحت استفاده کنید. در نوشتار رسمی (مقاله، ایمیل کاری)، برای افراد از who استفاده کنید.
نکات تمرینی
۱. قانون فاعل-مفعول را مرور کنید: هر بار که جملهواره موصولی میسازید، از خود بپرسید: «آیا ضمیر موصولی فاعل است یا مفعول؟» اگر فاعل است، هرگز حذفش نکنید. اگر مفعول است، میتوانید حذفش کنید.
۲. از what استفاده نکنید!
به یاد داشته باشید: what ضمیر موصولی نیست. فقط از who، which و that استفاده کنید. اگر میخواهید بگویید «چیزی که...»، از the thing that یا what به عنوان ضمیر موصولی + اسم استفاده کنید (نه قبل از اسم).
۳. ضمیر مفعول اضافی نزنید: در فارسی میگوییم «مردی که او را دیدم»، اما در انگلیسی ضمیر مفعول اضافی نمیآید: «The man who I saw» (نه «The man who I saw him»).
۴. تمرین شنیداری:
هنگام تماشای فیلم یا گوش دادن به پادکست انگلیسی، به جملهوارههای موصولی توجه کنید. متوجه خواهید شد که در مکالمه، that و حذف ضمیر موصولی بسیار رایج هستند.
۵. با هامزابان تمرین کنید: از تمرینهای هامزابان و مکالمه با دستیار هوش مصنوعی آن استفاده کنید تا جملهوارههای موصولی تعریفی را در بافتهای مختلف واقعی تمرین کنید. سعی کنید جملات خود را از ساده به پیچیده پیش ببرید.
۶. تمرین ترکیب جملات: دو جمله ساده را با هم ترکیب کنید تا جملهواره موصولی بسازید:
-
I have a friend. She lives in London. → I have a friend who lives in London.
-
I bought a book. It was very interesting. → I bought a book which was very interesting.
-
I met a man. You introduced me to him. → I met the man who you introduced me to. → I met the man you introduced me to. (حذف ضمیر موصولی)
خلاصه درس
- جملهواره موصولی تعریفی اطلاعات حیاتی به اسم اضافه میکند تا مشخص کند دقیقاً کدام شخص یا چیز منظور است.
- از who برای افراد استفاده کنید.
- از which برای چیزها استفاده کنید.
- از that برای هم افراد و هم چیزها استفاده کنید.
- وقتی ضمیر موصولی مفعول باشد، میتوان آن را حذف کرد.
- وقتی ضمیر موصولی فاعل باشد، نمیتوان آن را حذف کرد.
- از
whatبه جای ضمیر موصولی استفاده نکنید. - ضمیر مفعول اضافی نزنید (him/her/it بعد از ضمیر موصولی).
با تمرین منظم، جملهوارههای موصولی تعریفی بخش طبیعی مکالمه انگلیسی شما خواهند شد. موفق باشید! 🎯